Langs de Nederlandse snelwegen liggen vele tientallen verzorgingsplaatsen met vaak bijzondere namen. Meestal rijden we er gedachteloos aan voorbij, zonder te weten dat er achter veel van die namen een interessante geschiedenis schuilgaat. In deze reeks staat steeds de geschiedenis van één zo’n naam centraal.

Aan het begin van de achttiende eeuw lag in deze omgeving een groot onontgonnen heidegebied. Maar toen kwam Pieter Jacob Calckberner, een rijke koopman uit Breda. Vanaf 1725 kocht hij in een paar jaar tijd ruim 50 hectare van die heide bij elkaar. Hij begon al snel met de ontginning van het gebied en liet in een deel ervan bos aanplanten. Calckberner gaf ook toestemming om op zijn grond een militair oefenterrein aan te leggen. Op dat terrein was een veld voor kampementen en een batterij van de artillerie. Om de afgeschoten kogels te onderscheppen, werden in 1776 drie heuvels opgeworpen als kogelvangers. Deze heuvels werden later de Kalbergen genoemd. Je kunt ze nog steeds in het landschap herkennen.

 

Soldaten

Op het terrein werden grote militaire oefeningen gehouden waar duizenden soldaten aan deelnamen. Men zegt dat er op een bepaald moment wel 30.000 militairen tegelijk actief waren. Dat waren soldaten van het vaderlandse leger maar ook veel buitenlandse huurlingen. De oefeningen werden uitgevoerd onder het toeziend oog van prins Willem V. De heuvel waar de tent stond waarvandaan hij het strijdtoneel aanschouwde, staat nog steeds bekend als de Princentafel.

 

Ongebluste kalk

Er zijn aardig wat oude kaarten en documenten waarin het grondgebied van Calckberner wordt genoemd. Een deel gaat bijvoorbeeld over een conflict tussen Oosterhout en Teteringen over waar op het grondgebied precies hun grens loopt (en aan wie Calckberner dus belasting moest betalen). Ook in documenten over de uitgifte van nabijgelegen percelen aan anderen wordt geschreven over ‘het bos van Calckberner’. Zijn familienaam doet vermoeden dat een van zijn voorvaderen kalkbrander was, dus iemand die een kalkoven gebruikte om van schelpen of kalksteen ongebluste kalk te maken. Maar dat zal veel van de tijdgenoten van onze Calckberner vermoedelijk ontgaan zijn. In de officiële documenten komt zijn naam in allerlei varianten voorbij, waaronder Kalikberner, Calberner en Calbner.

 

Onbegrepen klanken

De naam van de oude kogelvangers – de Kalbergen – is ook een variant op zijn achternaam. Daarbij is de overgang van -berner naar -bergen eenvoudig te verklaren als ‘volksetymologie’; mensen vervormen onbegrepen klanken graag tot woorden die ze beter bij de betekenis vinden passen. Ook Kalix Berna is een verhaspeling van de familienaam Calckberner. De speelse latinisering werd aan het begin van de negentiende eeuw al als officiële naam voor het hele gebied gebruikt.

Het is jammer dat het natuurgebied aan de andere kant van de snelweg ligt dan de gelijknamige verzorgingsplaats. Anders was het eenvoudig geweest om tijdens een pitstop het mooie bos in te wandelen en de restanten van het voormalige militaire terrein te bezoeken. Het is gemakkelijker om bij je volgende bezoek of passage even naar de bossen aan de overkant te staren en te denken aan het bovenstaande verhaal.

Tekst en fotografie: René Dings

https://www.dinx.nl

https://twitter.com/rndngs

Meer weten? Neem contact op.

VEMOBIN Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte
van de ontwikkelingen

Meld je aan voor onze nieuwsbrief