Verzorgingsplaats Knorrestein

Wie vanuit Utrecht over de A12 naar het westen rijdt, kan bij Zoetermeer nog snel even een pitstop maken bij verzorgingsplaats Knorrestein. Of moet ik het als Knorrestèn uitspreken? We zijn immers bijna bij Den Haag. De verzorgingsplaats is net als veel andere in het land genoemd naar een gebouw dat in de omgeving stond. In dit geval gaat het om de boerderij aan de Voorweg in Zoetermeer waar Gerrit van Stein zijn varkens hield. Van Stein heeft zijn hele leven gewerkt als varkenshandelaar en castreur. Op een goede dag castreerde hij soms wel zeshonderd biggen. Hij stond niet voor niks bekend als de biggensnijder. Op zijn schuur stond de naam ‘Knorrestein’ te lezen, een creatieve samentrekking van het geluid van de varkens en zijn achternaam. Het huis en de schuur aan de Voorweg zijn in 1972 gesloopt om plaats te maken voor de uitbreiding van Zoetermeer.

Varkensschuur

De plek waar de varkensschuur stond, ligt nu hemelsbreed iets meer dan drie kilometer van de huidige verzorgingsplaats. Oorspronkelijk lag die een eindje naar het oosten. In 1951 werd er een benzinestation geopend langs Rijksweg 12, nabij de plaats waar nu de Afrikaweg loopt. Begin jaren zeventig werd het benzinestation met parkeergelegenheid uitgebreid tot een heuse verzorgingsplaats. Daarbij werd door Rijkswaterstraat de naam Knorrestein aan de plaats gegeven. Op oude kaarten kun je in deze omgeving ook andere mooie namen zien staan zoals Akkerlust, Altijdwat en Voorzorg. Wellicht sprak Knorrestein gewoon het meest tot de verbeelding.

Rijksweg 14

Vanwege ruimtegebrek werd de complete verzorgingsplaats in 1989 twee kilometer naar het westen verplaatst, naar een plek die eerder was gereserveerd voor een knooppunt met Rijksweg 14 (die er nooit kwam). Voor de lezers die bekend zijn in die omgeving: op de kaart is de oude locatie van de verzorgingsplaats nog makkelijk te herkennen doordat het Nootdorpsepad om het oude tankstation heen liep en dus juist op die plek een bocht maakt.

Kinderverhaaltjes

Het is niet bekend of Gerrit van Stein de naam Knorrestein zelf bedacht heeft of dat het een geuzennaam was die anderen voor hem bedachten. Misschien was hij wel geïnspireerd door een van de kinderverhaaltjes in de krant waarin de naam Knorrestein gebruikt werd. Eind jaren vijftig verscheen van kinderboekenschrijfster Lea Smulders een feuilleton in De Tijd over een stad waar varkens wonen: “Er wonen heel veel varkens in het stadje Knorrestein, het is gewoonweg geen gezicht, zo smerig als die zijn.” De varkens gaan hard aan de slag om hun stad op te ruimen als ze horen dat de koning op bezoek komt. Het verhaal werd in 1960 in boekvorm uitgegeven onder de titel Hoog bezoek in Knorrestein.

Kasteel

Het achtervoegsel -stein is van oudsher een aanduiding voor een stenen gebouw of burcht. De geschiedenis van de plaats IJsselstein is terug te voeren op een burcht die in de twaalfde eeuw aan de IJssel stond. En de naam van kasteel Drakensteyn – waar prinses Beatrix woont – verwijst naar Werner van Drakenborg die in de veertiende eeuw een stenen hofstede liet bouwen. Zo kennen we bijvoorbeeld ook nog Loevestein (naar Diederik Loef) en Ravenstein (naar Walraven van Valkenburg). Als naam voor een stenen varkensschuur past de naam Knorrestein dus in een rijke historie.

Tekst en fotografie: René Dings
https://www.dinx.nl