Netkosten

Op zich is het niet vreemd dat een demissionair kabinet geen grote beleidskeuzes maakt met de verkiezingen in het vooruitzicht, maar toch hadden volgens VEMOBIN richtinggevende besluiten moeten worden voorgesteld. De problemen voor de Nederlandse industrie stapelen zich namelijk al tijden op en dan helpt het niet als je belangrijke keuzes maar voor je uit blijft schuiven. Meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld zijn de torenhoge netkosten, die voorlopig niet worden aangepakt. Er ligt een degelijk IBO-rapport over de netkosten, onafhankelijke denktanks en adviesbureaus hebben verschillende rapporten opgeleverd (E-bridge, Aurora, AFRY) en ten slotte heeft het kabinet zelf begin september nog een Actieagenda Industriële Elektrificatie gepubliceerd. “Genoeg oplossingsrichtingen om uit te kiezen zou je zeggen. Dan is het buitengewoon jammer dat het kabinet geen oplossing voorstelt, zoals amortisatie – wat de aanlegkosten voor netuitbreidingen op de korte termijn niet volledig afwentelt op de huidige stroomgebruikers. Het kabinet geeft aan dat een alternatieve oplossing onderdeel van de formatie kan worden, maar voorlopig blijft de drempel voor de industrie om grootschalig te kunnen elektrificeren dus gewoon staan.”

Nationale CO2-heffing

Het kabinet heeft de nationale CO₂-heffing vastgezet op €78,67 per ton vanaf 1 januari 2026 en houdt dit tarief vervolgens constant. Wel wordt het tarief jaarlijks geïndexeerd. Omdat de Europese ETS-prijs naar verwachting boven dit niveau komt te liggen, wordt de nationale heffing in de praktijk niet geactiveerd. Ook wordt de hoeveelheid dispensatierechten verruimd. Voor de industrie betekent dit dat zij geen dubbele lasten betaalt: de hogere ETS-prijs dekt de uitstootkosten al volledig, waardoor de nationale heffing niet bovenop de ETS-kosten komt. Van den Beukel: “Op zich goed dat de nationale CO2-heffing wordt aangepakt en dat deze heffing – mits het gaat zoals het gaat – het speelveld met de ons omringende landen niet verslechtert, maar toch baart het ons zorgen. De heffing is immers niet definitief geschrapt en dit betekent dat een volgend kabinet de heffing met een draai aan de knoppen gewoon weer kan instellen. Dit blijft als een zwaard van Damocles boven de industrie hangen.”

‘Nationaal verbod sluit Nederlandse raffinaderijen op voorhand uit van IKC’

IKC niet voor raffinage

De indirecte kostencompensatie IKC wordt met een jaar verlengd tot en met 2028. Het kabinet stelt bovenop de bijna 500 miljoen uit de Voorjaarsbesluitvorming 150 miljoen extra beschikbaar om grote elektriciteitsgebruikers te compenseren voor dubbele CO₂-lasten die zij anders via de stroomrekening zouden betalen. “Natuurlijk is het goed voor de industrie in het algemeen dat deze regeling opnieuw wordt verlengd”, zegt Van den Beukel. ”Maar Nederlandse raffinaderijen zijn daar op voorhand via een nationaal verbod van uitgesloten, terwijl Duitse en Belgische raffinaderijen die steun wél krijgen. Een ongelijk speelveld dus dat structureel in stand wordt gehouden.” Van den Beukel gaat verder: “Daardoor lopen onze leden hier miljoenen mis die ze heel goed zouden kunnen investeren in verdere elektrificatie, hernieuwbare nafta, waterstofproductie en bioraffinage. Die IKC-steun kan een duurzame business case hier maken of breken. Het is toch raar dat een steunmaatregel die bedoeld is om CO₂-weglek te voorkomen nu zodanig wordt ingezet dat er willens en wetens CO₂-uitstoot weglekt naar het buitenland? Dáár vinden wel grote investeringen plaats in onze sector. Terwijl de overheid met een pennenstreek dit Nederlandse verbod kan opheffen, het speelveld gelijk kan trekken en hier meer duurzame raffinage mogelijk kan maken. We geven het ministerie van Klimaat en Groene Groei nadrukkelijk mee hier nog eens goed naar te kijken.”

CCS

Niet alles in de voorgestelde begroting is negatief. Zo jaagt het kabinet verduurzamingsplannen van de industrie aan via de Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI) met een pot van 698 miljoen euro en is er 649 miljoen euro gereserveerd voor maatwerkafspraken met bedrijven die veel CO₂ uitstoten. Ook reserveert het kabinet 662 miljoen euro voor een regeling die bijdraagt aan het CO₂-opslagproject Aramis. “Aramis moet na Porthos nog van start gaan en het is goed om te zien dat CO₂-opslag op het menu van de overheid blijft staan. Via elektrificatie, groene en blauwe waterstof en bioraffinage kan onze sector verduurzamen, maar omdat uit onderzoek van onder meer Smartport blijkt dat er op de lange termijn restemissies over kunnen blijven, is CCS essentieel voor de raffinage als verduurzamingsoptie”, zegt Van den Beukel.

Laden en waterstof

Naast productie van brandstoffen voor het vervoer en grondstoffen voor de chemie, zijn het aanbieden van laadinfra en waterstof voor het vervoer een belangrijke takken van sport voor de leden van VEMOBIN. Bijna een kwart van alle 400 duizend laadpunten in Nederland wordt geëxploiteerd door bedrijven die bij VEMOBIN zijn aangesloten. Het is goed om te zien dat de overheid blijft investeren in laadinfra, zoals via het programma Stopcontact op Land (SoL) en de Subsidie Waterstof in Mobiliteit (SWiM). Voor de SWiM loopt de subsidie op van 14 miljoen dit jaar tot 62 miljoen euro in 2030. SoL is bedoeld om het laadinfranetwerk bij verzorgingsplaatsen langs de rijksweg robuuster te maken en daar trekt het kabinet komend jaar 65 miljoen euro voor uit. Energiestations langs de Rijksweg kunnen op die manier laden voor elektrisch vrachtverkeer op grotere schaal aanbieden. “Bij VEMOBIN geloven we in schone mobiliteit en daar geven onze leden met hun brandstofproductie en energiestations graag invulling aan”, zegt Van den Beukel. “Goed om te zien dat het kabinet voor laden en waterstof op de lange termijn geld uittrekt om het te blijven stimuleren.”

Overwegend teleurstellend

Samenvattend vindt VEMOBIN deze Miljoenennota een gemiste kans. “De uitdagingen voor de industrie zijn nu wel meer dan bekend: een hoop is onderzocht en geanalyseerd, maar wat ontbreekt, is uitvoeringskracht om die uitdagingen aan te gaan”, concludeert Van den Beukel. “Vriend en vijand zijn het erover eens dat de Nederlandse industrie een bijdrage kan leveren aan duurzaam verdienvermogen, goedbetaalde banen en een weerbare maatschappij. Het is helaas aan een volgend kabinet om daar invulling aan te geven en we hopen dat een volgende Kamer en ministersploeg de handschoen wél oppakken.”

Lees hier de volledige analyse van VEMOBIN.