Gerard Schouw: ‘Netcongestie los je niet op met heel veel koperdraad’

Het rapport, geschreven in opdracht van het kabinet, erkent de problemen die bedrijven ondervinden als gevolg van netcongestie. Ze willen graag elektrificeren, maar er is geen ruimte op het net. “Ondernemers klagen steen en been omdat zij in de wachtrij staan voor hun stroomaanvraag. Onwetend over de plaats in de wachtrij, laat staan de wachttijd. Zijn zij volgende week, volgende maand of over een jaar aan de beurt? Niemand die het weet. Ondertussen kleuren congestiekaarten van Nederland steeds meer rood.”

Pieken en dalen

Een deel van het probleem is dat netbeheerders het tempo van de groeiende elektriciteitsvraag niet kunnen bijbenen en achterlopen met hun investeringen. Maar ook als zij wel in staat zijn om het net fysiek uit te breiden, dan zullen we nog steeds te maken hebben met capaciteitstekorten, aldus Schouw. Het aloude, centraal regelbare ‘top-down’ energiesysteem bestaat niet meer; in plaats daarvan hebben we een decentraal en dynamisch systeem dat – door de toename van het aandeel zon en wind in de stroomproductie – sterk afhankelijk is van het weer. “Circa 80 procent van de tijd is het elektriciteitsnet onderbenut. Het probleem zit hem vooral in de pieken en dalen. De vraag is hoe we die kunnen afvlakken.”

Massaal aan de laadpaal

De oplossing is flexibilisering, volgens Schouw. Voor een belangrijk deel ligt die aan de vraagkant. Bijvoorbeeld bij automobilisten, die nu nog de neiging hebben om tegen vijf uur ’s middags massaal aan de laadpaal te gaan. “Die auto’s staan er tot de volgende ochtend. We kunnen best iets slims bedenken zodat ze pas later in de nacht gaan opladen.”

Schappelijke vergoeding

Ook bedrijven kunnen hun bijdrage leveren, door in hun productieproces rekening te houden met de piekmomenten. Er zijn zelfs al industriebedrijven die capaciteit aanbieden: ze zijn bereid hun productie terug te brengen om meer ruimte voor anderen te creëren op het net. “Door als bedrijf iets te schuiven in je productietijden kun je veel winnen. De netbeheerder kan zorgen voor een schappelijke vergoeding. Zo snijdt het mes aan twee kanten en je bewijst andere ondernemingen die minder flexibel zijn een grote dienst.”

Een van de aanbevelingen in het rapport is de creatie van 500 energiehubs in verschillende regio’s, waarin bedrijven samenwerken om in hun elektriciteitsvraag te voorzien. Bijvoorbeeld door onderling beter af te stemmen, maar ook door hun eigen energieproductie te regelen, bijvoorbeeld met een gezamenlijke windmolen of zonne-installatie. “Als je het decentraal hebt geregeld, hoef je het centrale net wat minder te belasten.”

Conservatief

Daarnaast is het volgens Schouw belangrijk om beter te begrijpen hoe het net functioneert. Bijvoorbeeld door beter te bemeteren. Hieruit kan ook volgen dat we de huidige kabels best wat zwaarder mogen belasten. “De netbeheerder gaat altijd uit van fabrieksnormen en is daarin heel conservatief. Daar kunnen we misschien best wat flexibeler mee omgaan. Deskundigen schatten in dat we 20 tot 30% meer elektriciteit door de kabels kunnen jagen dan we nu doen. Als dat zo is, geeft dat natuurlijk een enorme verlichting. Hoe belangrijk is het dat we altijd voor

99,999% zekerheid gaan die we in het verleden altijd hanteerden? Wat gebeurt er nou als je 98,9% zekerheid weet te bieden en daarmee veel ondernemers uit de brand helpt?”

Prijsprikkels

Een lastige discussie is of sommige sectoren voorrang moeten krijgen op het net boven andere. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) besloot onlangs dat ondernemers die laadinfra willen installeren geen prioriteit krijgen bij aanvragen voor een netaansluiting. Dit zet een rem op de elektrificatie van het bedrijfswagenpark. “Die discussie over maatschappelijke prioritering is ingewikkeld”, zegt Schouw. “Je zou als kabinet kunnen zeggen: deze ontwikkeling of activiteit vinden we maatschappelijk belangrijk en krijgt dus prioriteit. Maar ik ben bang dat je daarmee in een lastig juridisch domein terechtkomt. Of het op termijn houdbaar is, daar zet ik vraagtekens bij.”

Gevoelig thema

Een ander heikel onderwerp is het introduceren van prijsprikkels om de elektriciteitsvraag te sturen. Zoals je in de meeste provincies een verschillend tarief voor dag- en nachtstroom betaalt, zou er ook een variabel tarief kunnen gelden voor andere piek- en dalmomenten. Politiek is dat een gevoelig thema. Toch vindt Schouw dat er iets mee moet gebeuren. “Het kabinet heeft in het regeerakkoord opgeschreven dat het meer regie neemt rondom netcongestie. Dat is een heel goed streven. Die regie kun je heel goed voeren met prijsprikkels. Maar ja, dan is het kabinet wel aan zet.”