Heeft de Nederlandse raffinagesector nog bestaansrecht in 2040, als de verduurzaming van onze economie in vergevorderd stadium is? Die vraag staat centraal in het onderzoek dat PwC heeft uitgevoerd in opdracht van VEMOBIN. “Wij hebben zelf wel allerlei beelden bij die toekomst en die hebben we ook wel met rapporten onderbouwd. Maar we hadden behoefte aan een goede validatie van onze hypotheses door een deskundige externe partij”, licht Jan-Willem van den Beukel, directeur van VEMOBIN, toe.

Relevante horizon

Het jaar 2040 als ijkpunt werd niet toevallig gekozen: het heeft te maken met de cyclus van geplande en periodieke onderhoudstops van raffinaderijen, die elke vijf tot zeven jaar worden uitgevoerd, de zogeheten turn arounds. Van den Beukel: “Voor raffinaderijen is 2030 te dichtbij, dat is hooguit één turn around verwijderd van vandaag. En 2050 is weer te veel toekomstmuziek, daarvoor zijn er nog te veel onzekerheden. Je kunt er al je wensen op projecteren, waardoor het beeld aan geloofwaardigheid inboet. Daarom vonden wij 2040 een heel relevante horizon. Er is volgens de directeur van VEMOBIN nóg een reden om uit te gaan van 2040 in plaats van 2050: “In 2040 zijn er geen gratis CO2-rechten meer beschikbaar onder het Europese emissiereductieprogramma ETS en met deze studie krijgt ook de buitenwereld een beter beeld van de forse klimaatopgave die op het bordje van de industrie ligt.”

De onderzoekers van PwC brachten voor verschillende soorten raffinageproducten – traditionele maar ook biofuels – in kaart hoeveel het komende jaren gaat kosten om een ‘barrel’ daarvan te produceren in Nederland. En zij vergeleken dit met de productiekosten in andere relevante landen, zoals China, de VS, Saoedi-Arabië en Duitsland. Voor sommige onzekere factoren, zoals de ontwikkeling van de vraag en de impact van klimaatbeleid, werden realistische aannames gedaan. Zo ontstond een goed beeld van de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie.

Aantrekkelijkheid

De leiding van het onderzoek was in handen van Jan Willem Velthuijsen, econoom bij PwC. Hij constateert dat de Nederlandse raffinaderijen in theorie goed kunnen meekomen in 2040. “Het viel ons op dat de kostenverschillen tussen de onderzochte landen best meevielen. Nederland is op sommige gebieden wel duurder, maar niet zo duur als je zou verwachten. De kosten van arbeid bijvoorbeeld liggen hier wel hoger, maar dat wordt gecompenseerd door de transportkosten als je producten zou gaan importeren in plaats van hier zelf maken.”

Velthuijsen noemt echter een ‘dikke mits’. “Voorwaarde is wel dat overheden werken aan het verbeteren van het gelijke speelveld met de ons omringende landen en de landen buiten de Europese Unie. Als dat speelveld om welke redenen dan ook ongelijk blijft of verder wordt aangetast, dan schuift Nederland in de rangorde van economische aantrekkelijkheid op naar achteren. Bijvoorbeeld: het CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism, koolstofcorrectie aan de Europese buitengrens – red.) lijkt in zijn huidige opzet niet goed te functioneren. Dan zijn de Europese producenten, die vallen onder het ETS, minder concurrerend. Dan zie je dat bijvoorbeeld biofuels uit China, Nigeria, de VS en Brazilië de markt opkomen en lokale productie verdringen.”

‘Als het speelveld ongelijk blijft of

verder wordt aangetast, dan schuift

Nederland op naar achteren’

Eerlijke concurrentie

Het rapport noemt een aantal factoren die van cruciaal belang zijn om de toekomst van de raffinage in Nederland veilig te stellen. Bovenaan het lijstje: wees voorzichtig met nationale koppen, zoals de nationale CO2-heffing, waardoor het aantrekkelijker wordt om productie naar het buitenland te verplaatsen. Ook een goedwerkend CBAM is van belang. Daarnaast is het belangrijk om concurrerende prijzen te hebben voor elektriciteit, gas, elektriciteit en waterstofinfrastructuur. Andere succesfactoren zijn stabiliteit en voorspelbaarheid in klimaat- en energiebeleid en regulering en een goedwerkend vergunningenregime. Ten slotte is voldoende gekwalificeerd personeel een belangrijke randvoorwaarde om de industrie in Nederland te houden.

Er is zoals gezegd op dit moment van een gelijk speelveld tussen Nederland en de rest van Europa geen sprake, aldus Velthuijsen. “Dat zien we aan de hoge elektriciteitskosten, netwerkkosten en de nationale kop op de Europese CO₂-heffing. Daarover maken de bedrijven zich grote zorgen. En dat zou beleidsmakers ook te denken moeten geven. Willen we een nationale industrie behouden, een op dit moment belangrijk discussiepunt op zichzelf, dan moeten we zorgen voor een gelijk speelveld.”

Goed nieuws

VEMOBIN-directeur Van den Beukel is tevreden met de uitkomsten van het onderzoek. “We hebben de afgelopen jaren een afnemende vraag gezien waardoor raffinaderijen de deuren sluiten in Europa. Deels komt dat door vergroening, bijvoorbeeld elektrificatie van het wagenpark, en dat is prima omdat we de klimaatdoelen willen halen. Tegelijkertijd zien we dat het raffinagecluster in Nederland concurrerend blijft. Dat is goed nieuws, omdat wij een bijdrage leveren aan brede welvaart, strategische autonomie, goede banen en economische activiteit. We zijn een succesvol cluster dat producten levert waarop mensen zitten te wachten. En ook voor het klimaat is het goed, omdat we in Nederland in de top van de benchmark zitten op het gebied van duurzaamheid. Dus als de productie naar andere landen gaat, is de kans zeer groot dat het minder groen is. Tegelijkertijd is het niet gegarandeerd dat onze sector in de toekomst óók in Nederland kan concurreren met buitenlandse partijen, dus we moeten wel scherp zijn op de juiste randvoorwaarden om dat mogelijk te maken. Dit rapport biedt daarvoor belangrijke suggesties.”

Klik hier voor het volledige PwC-rapport Future of Refining.

Klik hier voor een samenvatting in het Nederlands.

Click here for a summary in English.