Nederland en Europa lopen risico op ernstige brandstoftekorten in het geval van een grootschalig conflict. In 2030 zal de EU al voor de helft van zijn kerosine afhankelijk zijn van import, en zonder aanvullende maatregelen kan dit in een crisissituatie in 2040 zelfs oplopen tot 72 procent. Dat blijkt uit een nieuw rapport van HCSS in opdracht van VEMOBIN. “Bestaande Nederlandse raffinagecapaciteit en de uitbreiding daarvan met meer biobrandstofproductie is cruciaal voor brandstofleveringszekerheid van de Europese economie en van defensie.”

Zorgwekkend

Wat is het effect van oplopende geopolitieke spanningen op leveringszekerheid van brandstoffen en wat betekent dit voor de strijdkrachten en voor de rest van de maatschappij? De antwoorden op die vragen hebben de onderzoekers van HCSS zorgvuldig in kaart gebracht. En die antwoorden zijn behoorlijk zorgwekkend: Als het huidige beleid wordt voortgezet, kan de totale Europese productiecapaciteit richting 2040 met circa 65 procent afnemen. Door de afname van raffinagecapaciteit in Europa (-20% sinds 2009) en de trage ontwikkeling van alternatieve brandstoffen ontstaat een structureel probleem: de vraag naar brandstof kan in crisistijd niet snel genoeg worden opgevangen door het aanbod. Dat leidt vooral tot kwetsbaarheid op het gebied van militaire inzetbaarheid, zeggen de onderzoekers.

Importafhankelijkheid stijgt

De grootste knelpunten liggen bij vliegtuigbrandstof (kerosine). Tegen 2040 kan de EU maar tegemoetkomen aan ongeveer een vijfde van de eigen vraag naar vliegtuigbrandstof door Europese productie. Dit heeft directe gevolgen voor luchtoperaties van de krijgsmachten, en via het NAVO Single Fuel Concept ook voor andere militaire voertuigen. Daar komt bij dat Europa steeds afhankelijker wordt van import. In 2030 zal de EU al voor de helft van zijn kerosine afhankelijk zijn van import, en zonder aanvullende maatregelen kan dit in een crisissituatie in 2040 oplopen tot 72 procent. Dat vergroot de kwetsbaarheid voor verstoringen in internationale handelsroutes en geopolitieke spanningen. “Europa kan er niet van uitgaan dat brandstoffen in crisistijd overal en altijd beschikbaar zijn,” zegt onderzoeker Irina Patrahau van HCSS. “Zonder structurele veranderingen kan brandstoflogistiek een knelpunt worden voor de Europese defensie.”

Centrale rol Nederland

Voor Nederland zijn de risico’s groter dan gemiddeld in Europa. Als knooppunt in de Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen (ARA)-hub en als NAVO Host Nation speelt Nederland een centrale rol in de aanvoer, opslag en distributie van brandstoffen. In een grootschalig conflict kan daardoor tot 35 procent van de vraag naar kerosine en 13 procent van de vraag naar benzine en diesel niet worden gedekt. “Als we afschrikking serieus willen nemen, moeten we de brandstofvoorziening voor onze strijdkrachten serieus nemen”, aldus Nico Tak, gepensioneerd driesterrengeneraal en strategisch adviseur van HCSS. “Dit rapport laat eens te meer zien dat afschrikking en defensie inspanningen zijn die de hele samenleving aangaan.”

Aanbevelingen

Het rapport doet vijf aanbevelingen om brandstofschaarste in crisistijd tegen te gaan:

• Stel een nationale coördinator brandstofzekerheid aan
• Behoud kritieke raffinagecapaciteit
• Versterk alternatieve brandstofketens
• Bescherm vitale infrastructuur beter
• Nauwere samenwerking tussen EU en NAVO op het gebied van voorraden en crisisplanning

Cruciale raffinagecapaciteit

“Dit rapport toont aan dat de bestaande Nederlandse raffinagecapaciteit en de uitbreiding daarvan met meer biobrandstofproductie cruciaal is voor de brandstofleveringszekerheid van de Europese economie en van defensie bij de uitbraak van een oorlog. Dat brengt dit onderzoek haarscherp in beeld, voor zover dat door de Iran-crisis al niet uit zichzelf helder was”, reageert directeur Jan-Willem van den Beukel namens VEMOBIN. Het kabinet en de Tweede Kamer doen er goed aan de vijf aanbevelingen over te nemen en – zowel nationaal als in Europees verband – deze vitale energie-infrastructuur te ontwikkelen en te beschermen tegen gefragmenteerd beleid en oneerlijke concurrentie.”

Het volledige rapport leest u hier.